gospodarka narodowa

Zakres udziału budżetu w finansowaniu gospodarki narodowej zmienia się przede wszystkim pod wpływem zmian systemu gospodarczego. Na ogół zmniejsza się w miarę odchodzenia od administracyjnego systemu kierowania gospodarką narodową i bardziej konsekwentnego realizowania zasady samofinansowania. Węgierska reforma gospodarcza przyniosła pod tym względem m. in. znaczne ograniczenia scentralizowanych inwestycji budżetowych na rzecz zdecentralizowanych inwestycji jednostek gospodarczych oraz takie stopniowe zmiany poziomu i układu cen, aby zasadniczo zmniejszyć dotacje państwowe. Podobne założenia zawiera polska reforma gospodarcza. Ich realizacja jednak, głównie z powodu zdecydowanie odmiennych warunków, przebiega inaczej...

czytaj

fundusze produkcyjne

Podatek od funduszów produkcyjnych (oprocentowanie) ma skłaniać jednostki gospodarcze do lepszego wykorzystywania środków produkcji, do pozbywania się niepotrzebnych lub mało przydatnych urządzeńs a także zapobiegać mało efektywnym inwestycjom. Podatek ten przechodzi różne koleje. W większości krajów, w tym także w tych, które przeprowadzają radykalne reformy gospodarcze, zrezygnowano z oprocentowania majątku produkcyjnego uznając, że poza funkcjami fiskalnymi nie jest on narzędziem skutecznym. Nie wydaje się, aby ocena ta była dostatecznie zweryfikowana, ponieważ skuteczność oddziaływania podatku od funduszów produkcyjnych zależy od wielu, czynników, m. in...

czytaj

formy gospodarowania

Odmienność typów rozwoju form gospodarowania w rolniczej i pozarolniczej sferze produkcji, mimo że uzasadniona różnym charakterem postępu techniczno-organizacyjnego w obydwu tych sferach, stwarza jednak w procesie rozwoju gospodarki narodowej wiele sprzeczności i napięć. Wynikają one przede wszystkim z różnic w wielkości dochodów przeznaczanych na konsumpcję w rolnictwie i w działach pozarolniczych. Na ogół bowiem dochody uzyskiwane przeciętnie w gospodarstwach rolniczych nie są wynagrodzeniem za pracę równym osiąganemu w sferze pozarolniczej, toteż występuje tzw. dysparytet dochodów rolniczych i pozarolniczych...

czytaj

fluktacje

Fluktuacje ogólnogospodarcze o charakterze cyklicznym mogą się pojawiać pod wpływem zmian warunków środowiska naturalnego gospodarki lub innych czynników zewnętrznych albo w wyniku uwarunkowanych instytucjonalnie wzajemnych powiązań i zależności miedzy działaniami jednostek gospodarczych czy między poszczególnymi rodzajami działalności gospodarczej. Przykładem pierwszego z wymienionych rodzajów fluktuacji są sezonowe wahania poziomu ogólnej działalności gospodarczej, związane z wpływem zmian pór roku na produkcję i popyt. Wpływ tego czynnika na produkcję zaznacza się szczególnie w produkcji roślinnej rolnictwa, w przemyśle spożywczym, w transporcie itp., po stronie popytu zaś znajduje odzwierciedlenie we wzroście zapotrzebowania na opał w zimie lub na usługi rekreacyjne w lecie itp...

czytaj

efektywnosc interwencjonizmu

W założeniach doktrynalnych interwencjonizmu państwowego, wywodzących się z teorii ekonomicznej J. M. Keynesa, celem tych działań miało być wyeliminowanie cykliczności z rozwoju gospodarki kapitalistycznej. Oczywiście, celu tego nie mogły one osiągnąć z uwagi na ścisły i bezpośredni związek cyklu koniunkturalnego z podstawową motywacją działalności gospodarczej w systemie kapitalistycznym, tj. z motywem oisiągania zysku. Niemniej jednak interwencjonizm państwowy miał wyraźny wpływ na zmianę przebiegu cyklu koniunkturalnego w okresie po II wojnie światowej...

czytaj

cykl koniunkturalny

Cykl koniunkturalny dzieli się w zasadzie na cztery fazy: kryzys, depresję, ożywienie i rozkwit. (Słowne miejsce wśród nich zajmuje kryzys, który charakteryzuje się spadkiem podstawowych wskaźników ogólnej działalności gospodarczej, t j. produkcji, zatrudnienia i cen, wywołanym przez nagromadzenie się zapasów nie sprzedanych towarów na skutek nienadążania popytu za wzrostem produkcji w poprzedniej fazie cyklu. Cykliczne kryzysy gospodarki kapitalistycznej są więc w swej istocie kryzysami nadprodukcji. Po kryzysie następuje depresja. Cechą charakterystyczną tej fazy jest stabilizacja ogólnej działalności gospodarczej na obniżonym poziomie po wyrównaniu w czasie kryzysu narosłych poprzednio dysproporcji...

czytaj

cykl jako zjawisko ekonomiczne

Przez cykl rozumie się powtarzający się z pewną regularnością ciąg następujących po sobie zjawisk lub procesów połączonych związkami przyczynowo-skutkowymi. Każde ogniwo tego ciągu ma początek w zjawisku lub procesie bezpośrednio je poprzedzającym, a jednocześnie daje początek zjawisku lub procesowi bezpośrednio po nim występującemu. Różnego rodzaju cykle mogą się składać z różnej liczby ogniw, lecz wspólną ich cechą jest to, że każdy kończy się tym samym zjawiskiem lub procesem, którym się rozpoczął, a który jednocześnie jest początkiem nowego cyklu...

czytaj

ceny w socjalizmie

Cena jest narzucana przedsiębiorstwu przez rynek i taką cenę może ono otrzymać za dowolną ilość produktów. Każda próba podwyższenia ceny ponad poziom rynkowy grozi danemu przedsiębiorstwu wyeliminowaniem z rynku na skutek utraty klientów na korzyść konkurentów. W takich warunkach maksymalizacja zysku w przedsiębiorstwie wymaga pełnego wykorzystania zdolności wytwórczych oraz ulepszania narzędzi pracy i procesów wytwórczych w celu obniżki kosztów produkcji i zwiększenia w ten sposób stopy zysku. Zróżnicowaniu stóp zysku przeciwdziała jednak konkurencja międzygałęzi, która rodzi tendencję do ustalania się stopy zysku na poziomie przeciętnej dla całej gospodarki drogą przepływów kapitału z gałęzi o niższej stopie do gałęzi o wyższej stopie zysku...

czytaj

ceny produktow rolnych

Znaczną część produktów rolnych producenci sprzedają na rynku po cenach równoważących popyt i podaż. Jednak w przypadku produktów o podstawowym znaczeniu dla zaopatrzenia ludności, takich jak np. zboża, mięso, mleko, w gospodarce planowej państwo prowadzi aktywną politykę cen, na ogół bezpośrednio je ustalając. Dzięki określonej polityce cen Centrum może zmierzać do osiągania przede wszystkim swoich celów w dziedzinie kształtowania dynamiki dochodów rolniczych. Cele te polegają na zapewnieniu rolnikom dochodów przeznaczanych na spożycie w wysokości zbliżonej do dochodów osiąganych w sferze pozarolniczej...

czytaj

budzet w okresie liberalizmu

Przyjmując za podstawę trzy główne funkcje państwa w gospodarce kapitalistycznej, określone w nauce o państwie i w teorii ekonomii przez przedstawicieli kierunku liberalnego wykluczającego ingerencję państwa w funkcjonowanie mechanizmu gospodarczego, można wyróżnić trzy główne kategorie wydatków budżetowych: a) wydatki wojskowe, związane z funkcją obrony kraju przed wrogiem zewnętrznym: b) wydatki administracyjne, związane ze sprawowaniem funkcji stróża porządku publicznego wewnątrz kraju, głównie z utrzymaniem policji, organów wymiaru sprawiedliwości i aparatu administracyjnego na szczeblu centralnym i lokalnym oraz z utrzymaniem urządzeń publicznych: c) wydatki inwestycyjne na rozbudowę infrastruktury gospodarczej i socjalnej niezbędnej do sprawnego funkcjonowania gospodarki...

czytaj

budzet uchwalony

Wykonanie przez rząd uchwalonego budżetu władza ustawodawcza poddaje kontroli, mającej na celu niedopuszczanie do uchybień władzy wykonawczej w trakcie jego realizacji, zwłaszcza jeśli chodzi o przestrzeganie limitów wydatków i przeznaczanie ich na właściwe cele. Funkcja kontrolna władzy ustawodawczej polega na rozpatrzeniu sprawozdania rządu z wykonania budżetu i udzieleniu mu absolutorium lub — w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości — na wyciągnięciu w stosunku do rządu lub odpowiednich jego członków przewidzianych prawem konsekwencji politycznych lub karnych. Aby ułatwić władzy ustawodawczej sprawowanie tej kontroli, wypracowano w praktyce pewne zasady, które powinien spełniać budżet...

czytaj

budzet panstwa w socjalizmie

Budżet państwa w socjalizmie, podobnie jak w krajach kapitalistycznych, zależy od funkcji państwa. Istotne zmiany tych funkcji pociągają za sobą odpowiednie modyfikacje budżetu. W porównaniu z nawet poważnym wzrostem zadań państwa w sferze gospodarczej i socjalnej we współczesnym kapitalizmie zadania państwa socjalistycznego, wynikające ze społecznej własności środków produkcji, są o wiele większe. Szczególnego znaezenia nabierają takie jego funkcje, jak organizacyjno–gospodarcza, oświatowo-kulturałna oraz ochrony zdrowia i socjalna. Aby można było realizować nowe lub znacznie zwiększone zadania, trzeba zapewnić odpowiednie środki finansowe...

czytaj