Monthly Archives Czerwiec 2015

Pozyczki wewnetrzne

Oprócz podatków, jednym z poważnych źródeł dochodów, ale także i obciążeń skarbu państwa, były w XIX w. pożyczki wewnętrzne, i zewnętrzne. Znane od dawna, w XVIII w. pożyczki wewnętrzne coraz częściej zaczęły nabierać charakteru przymusowego, stawały się jak gdyby dodatkowym podatkiem obciążającym ludność. Pożyczki zaciągano w zasadzie w przypadkach wyjątkowych, zwłaszcza w czasie wojen, ale także przy braku wystarczającego pokrycia rosnących wydatków. Były to tzw. pożyczki publiczne, rozpisywane przez rządy poszczególnych państw. Gwarantowano je przeważnie całym majątkiem państwa, ale czasami wskazywano także specjalne źródło dochodów, które miały zapewnić spłatę procentów i kapitału pożyczki...

czytaj

Rozwoj kapitalizmu

Rozwój kapitalizmu państwowo-monopolistycznego i związana z tym wielostronna działalność gospodarcza współczesnego państwa kapitalistycznego nie oznacza bynajmniej — wbrew socjaldemokratycznym koncepcjom i teoriom — zmiany kapitalistycznych stosunków produkcyjnych. Stosunki te — na gruncie rozwoju państwowej formy własności — ulegają jedynie modyfikacji, gdyż właścicielem środków produkcji staje się nie pojedynczy kapitalista czy kapitalistyczni akcjonariusze, lecz państwo jako reprezentant całej klasy kapitalistów. Jednocześnie oznacza to przejście do najwyższego możliwego w gospodarce kapitalistycznej szczebla uspołecznienia produkcji. Wyższym — i jakościowo nowym — szczeblem tego uspołecznienia jest jedynie socjalizm, przejęcie środków produkcji na własność całego społeczeństwa...

czytaj

Wzrost produkcji przemyslowej

Rozwój produkcji przemysłowej na początku XX w. dokonywał się pod wpływem różnorodnych, a nawet sprzecznych, czynników. Z jednej strony rozwój badań naukowych i prac nad nowymi wynalazkami wpływał na przyspieszenie tempa wzrostu i spowodował istotne przemiany w strukturze i metodach wytwórczości. W tym samym kierunku oddziaływały skutki ekspansji kapitałów oraz wzrost obrotów handlu międzynarodowego. Z drugiej strony jednak, powstanie organizacji typu monopolistycznego, które niejednokrotnie ograniczały rozmiary produkcji i tworzyły porozumienia, dotyczące podziału rynków, wywierało wpływ hamujący. Niektóre gałęzie przemysłu rozwijały się więc niezmiernie szybko, podczas gdy w innych widoczne było zahamowanie wzrostu produkcji...

czytaj

ubezpieczenia spoleczne

Narzędzia działające w sposób automatyczny to rozbudowany system ubezpieczeń społecznych, w tym zwłaszcza ubezpieczenia od bezrobocia, oraz progresywny charakter opodatkowania indywidualnych dochodów. Wzrost liczby bezrobotnych w okresach recesji wywołuje automatyczny wzrost wydatków budżetowych na wypłaty zasiłków z funduszów ubezpieczenia społecznego (z ograniczeniem do osób spełniających określone warunki), osłabiający w pewnym stopniu ogólny spadek dochodów i popytu konsumpcyjnego. Natomiast w okresach ożywienia spadek liczby bezrobotnych automatycznie powoduje spadek wydatków państwa na te cele, działający osłabiająco na ogólny wzrost dochodów i popytu konsumpcyjnego. Podobne efekty stabilizacyjne przynosi stosowanie progresywnego systemu podatku od dochodów, tzn...

czytaj

Protekcjonizm w Anglii

Protekcjonizm wewnątrz kraju był bezużyteczny dla fabrykantów, którzy pokonywali wszystkich swoich zagranicznych konkurentów i których egzystencja uzależniona była od rozszerzenia eksportu. Wewnątrzkrajowy protekcjonizm był korzystny tylko dla producentów artykułów żywnościowych i surowców, leżał w interesie rolnictwa, a więc w istniejących wówczas w Anglii warunkach, w interesie rentierów i arystokracji ziemskiej. Ale fabrykantom taki protekcjonizm przynosił szkodę. Jeżeli bowiem ochrona celna dotyczyła surowców, powodowała ona wzrost cen wytwarzanych z tego surowca towarów, a jeżeli dotyczyła żywności, podwyższała cenę siły roboczej. W obu wypadkach protekcjonizm stawiał fabrykanta angielskiego w gorszej sytuacji od jego zagranicznego konkurenta...

czytaj

publiczne fundusze

Fundusze publiczne, umożliwiające nieodpłatne świadczenie niektórych usług lub ich sprzedaż po cenach niższych od kosztów, są własnością społeczną. Organy władzy państwowej ogólnie regulują, nadzorują i kontrolują dysponowanie tymi funduszami, a ich tworzenie i wydatkowanie jest poddane instytucjonalnym formom kontroli społecznej. Pewną formą funduszy celowych, wykorzystywanych dotychczas głównie w krajach kapitalistycznych, są fundacje. Dochodami fundacji są środki ofiarodawców (osób prywatnych, rodzin, korporacji), a także dochody z tytułu lokat zgromadzonych wcześniej kapitałów. Działają ekonomiczne mechanizmy zachęcające do tworzenia fundacji, polegające na stosowaniu ulg podatkowych wobec środków przeznaczonych na cele uznane za ważne społecznie...

czytaj

stopa podatkowa

Ponieważ zmiany stopy podatkowej czy dokonywanie dodatkowych wydatków na ogół wymaga decyzji władzy ustawodawczej zatwierdzającej budżet państwa, procedura legislacyjna staje często na przeszkodzie przedsiębraniu odpowiednich „dyskrecjonalnych” środków we właściwym czasie. Efekt stabilizacyjny systemu „finansów funkcjonalnych” polega więc w praktyce głównie na działaniu „automatycznych stabilizatorów”, podczas gdy posunięcia „dyskrecjonalne” wywołują zamierzone skutki na ogół ze znacznym opóźnieniem, a niekiedy nawet zbyt późno, by przynieść pożądane efekty. Efektywność antycyklicznej polityki fiskalnej, przy przedsiębraniu danego typu środków, zależy oczywiście od wielkości udziału państwa w dochodzie narodowym...

czytaj

Pieniadz srebrny

Ważnym międzynarodowym wydarzeniem było wprowadzenie w Indiach w 1835 r. pieniądza srebrnego. Rozpoczął się w różnych krajach eksport srebra do Indii, którego rozmiary przewyższyły roczną produkcję światową. Podniosło to czasowo wartość srebra w stosunku do złota. Przyczyna kurczowego trzymania się systemu bimetalistycznego przez większość państw na świecie w połowie XIX w. tkwiła m.in. w poważnych postępach rozwoju gospodarczego, wzmagającego zapotrzebowanie na środki pieniężne. Metali szlachetnych, służących do wyrobu monet, a zwłaszcza złota, było niewiele. Srebro znajdowało się stosunkowo w większych ilościach. Dlatego państwa odczuwające brak złota starały się o wprowadzenie do obiegu również monet srebrnych...

czytaj

wydatki osobowe

Osobowe wydatki budżetowe planuje się na podstawie określenia stanu i struktury etatów w poszczególnych dziedzinach oraz dostosowanych do nich tabel wynagrodzeń za pracę. Powtarzające się, regularne wydatki rzeczowe na utrzymanie i działanie organów i instytucji państwowych oraz organizacji społecznych są planowane na podstawie różnego rodzaju norm budżetowych. Wydatki o charakterze przelewów, np. emerytury, renty, subwencje, mają podstawę w przepisach prawnych, a ich wysokość zależy również od zdarzeń losowych, które ich wymagają. Wydatki inwestycyjne mają na ogół charakter niepowtarzalny, a o ich wysokości decydują kosztorysy budowy i wyposażenia poszczególnych obiektów. Do finansowania typowych obiektów i wyposażenia mogą być wykorzystywane typowe kosztorysy...

czytaj

koszty produkcji

Podobnie jak w przedsiębiorstwie przemysłowym, w gospodarstwie rolnym występują koszty pośrednie, które dotyczą całego gospodarstwa, i koszty bezpośrednie, o których od razu można powiedzieć, że dotyczą produkcji określonego towaru. Wskutek dużego udziału kosztów pośrednich w ogólnym koszcie produkcji rolnej wysokość kosztu jednostkowego jest w dużej mierze uzależniona od metody „rozrzutu” całości kosztów pośrednich na poszczególne rachunki, dotyczące już określonych produktów. W gospodarstwach rolnych dość często występuje także produkcja sprzężona. Ponieważ w jednym procesie produkcyjnym można wytwarzać dwa lub nawet więcej produktów, konieczne jest rozdzielenie kosztów między te produkty...

czytaj

spadek dochodu narodowego

Początkowy spadek dochodu narodowego zostaje bowiem stosunkowo szybko zahamowany, po czym następuje jego wzrost, a więc bezpośrednio po recesji następuje faza poprawy lub ożywienia. Konsekwencją skrócenia tych dwóch faz jest jednak skrócenie także fazy cyklicznego ożywienia. W rezultacie cykl trwa krócej: średnia długość cyklu po II wojnie światowej wynosi około 5 lat, a jego punkt ciężkości przesunął się na fazę zwaną niegdyś „rozkwitem”, a obecnie przez swój zmieniony charakter zasługującą raczej na określenie „faza stabilizacji na wysokim poziomie koniunktury”...

czytaj

Przyrost naturalny

Powojenny rozwój przyrostu naturalnego wykazuje długofalową tendencję spadkowa. Przejściowe wyże zaznaczyły się w latach pięćdziesiątych i od 1972 r. Pierwszy spowodowany był tzw. powojenną kompensacją urodzeń, obecny zaś jest konsekwencją poprzedniego i wynika ze znacznego wzrostu liczby małżeństw i urodzeń, gdyż rodziny zakładają obecnie liczebnie liczne roczniki osób urodzonych w latach powojennych. Tak wiec w okresie szczytowym, w latach pięćdziesiątych, krajowi przybywało rocznie pół miliona obywateli, natomiast w pięcioleciu 1967— 1971 liczba ta nie przekraczała 280 tyś. Obecnie zwiększyła się ona do ponad 350 tyś., lecz w latach następnych zacznie ponownie maleć...

czytaj