Monthly Archives Wrzesień 2015

spoleczna gospodarka rolnicza

Przeobrażenia socjalistyczne, jakie się dokonały w Związku Radzieckim, a następnie w niektórych krajach europejskich, objęły swym zasięgiem przede wszystkim sferę pozarolniczą. Zmiany w stosunkach własności w wyniku przeprowadzenia reform rolnych nie osłabiły przy tym pozycji gospodarki rodzinnej, a przeciwnie — nawet przyczyniły się do jej wzmocnienia. Jednak w większości tych krajów procesy koncentracji produkcji rolniczej następowały nie przez zwiększanie skali produkcji w gospodarstwach rodzinnych, lecz głównie przez tworzenie wielkotowarowych, uspołecznionych gospodarstw rolnych...

czytaj

wzrost akumulacji monopoli

Ważną konsekwencją monopolizacji gospodarki z punktu widzenia cyklu koniunkturalnego był również wzrost akumulacji monoppli, który wpłynął na zaostrzenie się sprzeczności wewnętrznych i odzwierciedlił się w stadium kapitalizmu monopolistycznego w ostrzejszym przebiegu kryzysów. Źródłem wzrostu tej akumulacji było oczywiście to, że wielkie przedsiębiorstwa stworzyły sobie możliwości zwiększania zysków przez odpowiednią politykę cenową, tzn. przez zwiększanie marży zysku w stosunku do kosztów produkcji zależnie od swojej siły monopolu...

czytaj

oslabienia efektywnosci

Przyczyn osłabienia efektywności interwencjonizmu antycyklicznego należy szukać również w sferze międzynarodowych stosunków gospodarczych. Do początku lat siedemdziesiątych jednym z czynników wpływających łagodząco na cykliczne wahania koniunktury był ich nie zsynchronizowany przebieg w skali międzynarodowej. Recesje w jednych krajach i związany z nimi spadek ich importu oddziaływały łagodząco na przebieg występujących jednocześnie w innych krajach ożywień, które z kolei, przez związany z nimi wzrost importu tych krajów, wpływały łagodząco na przebieg owych recesji. Szybki wzrost międzynarodowych współzależności gospodarczych (pod wpływem liberalizacji wymiany handlowej i przepływów kapitału, integracji gospodarczej itp...

czytaj

Rynek zbytu

Jedną z głównych przesłanek rozwoju przemysłu fabrycznego było rozszerzenie rynków zbytu w XVIII w. Taniość wyrobów fabrycznych w porównaniu z rękodzielniczymi spowodowała, że rynki te uległy dalszemu rozszerzeniu: towary dostarczane przez przemysł wypierały produkcję rzemieślniczą i wiejską. W krótkim czasie handel wyrobami gotowymi, przede wszystkim włókienniczymi, przybrał olbrzymie rozmiary. Wzrost produkcji przemysłowej nie przebiegał, jak wiemy, równomiernie: po okresach rozkwitu następowały kryzysy nadprodukcji. Jak wskazywał K. Marks, w tym właśnie czasie w krajach uprzemysłowionych zagraniczny rynek zbytu zaczął przeważać nad wewnętrznym. Coraz większą część produkcji wywożono za granicę, gdyż eksport przynosił większe zyski, a nieraz w kraju brakowało już nabywców...

czytaj

Zasoby i kwalifikacje

Najaktywniejszym, lecz zarazem bardzo niestabilnym składnikiem sił wytwórczych są ludzie, a ściślej biorąc ta część ludności, która może pracować i utrzymywać pozostała część społeczeństwa. Udział tej części wśród ogółu mieszkańców nie jest stały, gdyż zależy od zmian w składzie ludności według płci i wieku, stopnia zaangażowania się w procesy produkcyjne (poziom aktywności zawodowej), stanu zdrowotności, poziomu wypadkowości przy pracy itd. Wzrost kwalifikacji zawodowych, coraz większa specjalizacja i rozwój kulturalny, przy jednoczesnych zmianach w gospodarce narodowej, sprzyjają wzrostowi ruchliwości przestrzennej pracowników, szczególnie w młodszych grupach wieku. W wieku zdolności do pracy (w sensie prawno-ekonomicznym) znajdowało się w Polsce na początku 1975 r. 19,6 mln osób, tzn...

czytaj

Struktura wielkosci wieku

Strukturę wieku ludności Polski trudno porównać z jakimś znanym schematem typologicznym. Straty wojenne w niektórych starszych już rocznikach, znaczny spadek urodzeń w okresie wojny i zmiany w dynamice ruchu naturalnego w ostatnich kilkunastu latach wywołały liczne odkształcenia i dysproporcje liczbowe między kolejnymi rocznikami. W skali lokalnej dodatkowym źródłem zaburzeń w strukturach wieku były ponadto migracje, mające częstokroć charakter selektywny (np. emigracja młodzieży) i przebiegające z różnym natężeniem w poszczególnych okresach czasu. Obecnie odsetek ogółu ludności w wieku powyżej 60 lat sięga aż 14%, a na wsi przekroczył nawet 15%...

czytaj

miejsce kryzysu nadprodukcji

Bez względu na to, jakie są przyczyny kryzysu nadprodukcji: czy gromadzenie się zapasów nie sprzedanych towarów jest wynikiem trudności realizacji spowodowanych niedostatecznym popytem, czy dysproporcjami powstałymi między działami i gałęziami produkcji, czy też wynika z osłabienia działalności inwestycyjnej kapitalistów pod wpływem spadku stopy zysku, jego skutki są jednakowe. Przedsiębiorcy starają się przede wszystkim sprzedać gromadzące się nadwyżki towarów w celu odzyskania wyłożonych kapitałów, potrzebnych im do kontynuowania produkcji lub do spłaty terminowych zobowiązań. Wywołuje to ogólne zaostrzenie konkurencji i spadkową tendencję cen...

czytaj

efektywny popyt

Nienadążanie efektywnego popytu na środki spożycia za wzrostem ich produkcji jest jedną z trzech głównych przyczyn występowania kryzysów nadprodukcji. Niemożność realizacji produktu wytworzonego w dziale środków spożycia wywołuje — przez zmniejszanie zamówień na potrzebne temu działowi środki produkcji — podobne zjawiska nadprodukcji również w dziale wytwarzającym środki produkcji. Spowodowane przez to ograniczenie produkcji i zatrudnienia w tym dziale wpływa na spadek popytu na produkty działu środków spożycia, zaostrzając tam zjawiska nadprodukcji. Wywołuje to kumulatywny proces spadku produkcji w obu tych działach. Podobne skutki jak nienadążanie efektywnego popytu za wzrostem potencjału wytwórczego wywołuje żywiołowy charakter społecznych procesów akumulacji...

czytaj

Typ produkcyjny

Człowiek dzięki swojej pracy, posługując się ziemią jako podstawowym środkiem produkcji, jak również środkami i przedmiotami pracy oraz wykorzystując siły natury, wytwarza określone artykuły rolnicze. Są to artykuły żywnościowe lub surowce dla przemysłu rolno-spożywczego i lekkiego. By produkować w sposób najbardziej efektywny, człowiek musi znać ziemię (w szerokim tego słowa znaczeniu), na której ma produkować, siły natury, które ma wykorzystywać, oraz te siły wytwórcze, na których rodzaj, ilość i jakość nie ma on bezpośredniego wpływu, a z których powinien korzystać. Inaczej mówiąc, musi dokładnie znać środowisko przyrodnicze i ekonomiczne, w którym produkuje...

czytaj

polityka budzetowa

Polityka budżetowa sprowadza się do wyrównywania cyklicznych fluktuacji ogólnego popytu. W okresach spadku koniunktury polega ona na tworzeniu „efektu deficytu budżetowego”, wynikającego ze spadku dochodów budżetowych na skutek automatycznego zmniejszania się podstawy opodatkowania oraz obniżania stawek podatkowych przy utrzymywaniu wydatków na danym poziomie lub nawet ich zwiększaniu. W okresach wysokiej koniunktury działa odpowiednio „efekt nadwyżki budżetowej” polegający na wzroście przychodów budżetowych dzięki podnoszeniu się podstawy opodatkowania wraz z ogólnym wzrostem dochodów prywatnych oraz na podwyższaniu stopy podatkowej przy utrzymanym lub nawet obniżanym poziomie wydatków budżetowych. Obydwa te efekty osiągane są częściowo dzięki działaniu tzw...

czytaj

podatek od funduszu plac

Do grupy podatków od czynników produkcji należy też podatek od funduszu płac. Płace, które łącznie ze składkami ubezpieczeniowymi występują w przedsiębiorstwach jako koszt siły roboczej, nie obejmują pełnego kosztu jej reprodukcji. W krajach socjalistycznych w znacznej części wydatki na tę reprodukcję (ochrona zdrowia, oświata, rozwój kultury itd.) są finansowane z budżetu państwa. Dodatkowe, poza składkami ubezpieczeniowymi i podatkiem od wynagrodzeń płaconym zwykle przez pracowników, obciążenie funduszu płac podatkiem, urealniając koszt siły robocznej, stwarza bardziej prawidłowe warunki substytucji między pracą żywą i uprzedmiotowioną. Może się więc przyczyniać do lepszego gospodarowania zasobami siły roboczej...

czytaj

Produktywnosc

Produktywność natomiast oznacza produkcję w przeliczeniu na jednostkę jednego z podstawowych czynników produkcji: ziemi, pracy lub środków produkcji. Produkcję można ujmować w postaci produkcji globalnej, produkcji końcowej netto lub brutto, produkcji czystej, rzadziej produkcji towarowej. Trzeba ją wyrażać w pieniądzu, ponieważ chodzi tutaj o wielkość, a nie wartość produkcji, inaczej mówiąc — o jej wolumen. Dlatego obliczając ją należy posługiwać się cenami stałymi, na które nie ma wpływu jakość produkcji, a więc większe lub mniejsze możliwości korzystnej jej realizacji. Produkcję można też wyrażać w jednostkach techniczno-ekonomicznych, a więc w praktyce rolniczej najczęściej w jednostkach zbożowych...

czytaj