Monthly Archives Wrzesień 2015

Rolnictwo

Początek XX w. nie przyniósł zasadniczych zmian w rolnictwie. Pozostawało ono wyraźnie w tyle za rozwojem przemysłu. Na pierwszy plan wybijały się tendencje, które zarysowały się już pod koniec poprzedniego stulecia. W krajach Europy zachodniej odczuwano konsekwencje kryzysu agrarnego. W Europie wschodniej trwały procesy rozkładu pozostałości ustroju feudalnego i kształtowania się stosunków kapitalistycznych w rolnictwie. W Ameryce Północnej coraz szerzej wprowadzano w życie nowe metody uprawy roli, zwłaszcza przy zastosowaniu maszyn. W krajach kolonialnych utrzymywała się gospodarka plantacyjna obok tradycyjnej uprawy roli, której płody przeznaczano przede wszystkim na własny użytek...

czytaj

Rozwoj liberalizmu

Przeobrażenia przemysłu brytyjskiego na przełomie XVIII i XIX w., przezwyciężenie barier techniki rękodzielniczej i dawnych norm prawnych, prowadziły do wolnej gry sił na rynku wewnętrznym. W nowo powstających gałęziach przemysłu, przede wszystkim w przemyśle bawełnianym, już w XVIII w. panowała niczym nie krępowana wolna konkurencja. W 1814 r. zniesiono formalne ograniczenia cechowe, a w 1835 r. wszystkie ograniczenia hamujące swobodny rozwój inicjatywy prywatnej w dziedzinie wytwórczości przemysłowej. Wymienione posunięcia sprzyjały dynamicznemu rozwojowi przemysłu angielskiego. W pierwszej połowie XIX w. zmieniła się struktura angielskiego handlu zagranicznego. Anglia wywoziła za granicę wyłącznie wyroby przemysłowe, przywoziła zaś żywność, surowce i tzw. towary kolonialne...

czytaj

wlasnosc socjalistyczna

Własność socjalistyczna kreuje jako nadrzędne interesy ogólnospołeczne, ale nie eliminuje zróżnicowania, kolizji czy wręcz sprzeczności interesów różnych podmiotów gospodarujących. Kolizje mogą się pojawiać nawet na tle rozstrzygnięć dotyczących tego, kto reprezentuje interesy ogólnospołeczne (GOD, władze terenowe, przedsiębiorstwo). Pojawiają się one także na tle rozbieżności między układami formalnoprawnymi a układami rzeczywistymi (np. nieformalne grupy interesów związane z aparatem zarządzającym wielkim przemysłem). Zróżnicowanie interesów może się pojawiać w związku z produkcją, ale także może dotyczyć podziału na poszczególnych poziomach struktury społeczno-gospodarczej oraz w ich obrębie...

czytaj

Skala produkcji a inne dzialalnosci

Rozmiary poszczególnych działalności produkcyjnych mogą się zwiększać z dwóch przyczyn. Jedna — to stopniowe zwiększanie się obszaru gospodarstw, zarówno indywidualnych, jak i uspołecznionych, druga — to specjalizacja i upraszczanie produkcji. Jeśli liczba działalności się zmniejsza, to rozmiary poszczególnych działalności muszą się zwiększać. Dzięki zwiększeniu rozmiarów poszczególnych działalności produkcyjnych w produkcji roślinnej wszystkie koszty stałe rozkładają się na większy obszar, a więc zmniejszają się w przeliczeniu na 1 ha. W szczególności maleje koszt utrzymania maszyn specjalnych, zwłaszcza zaś ich amortyzacja na 1 ha. Do takich maszyn należą m.in. kombajny zbożowe, buraczane i ziemniaczane, wyrywacz lnu, sortownik do ziemniaków, silosokombajn...

czytaj

Poziom surowcow

Zapotrzebowanie średniowiecznej produkcji rzemieślniczej na surowce było stosunkowo niewielkie. Mogły je zaspokoić okoliczne wsie, małą tylko część potrzebnych surowców sprowadzano z odległych stron. Pojawienie się manufaktur nie zmieniło sytuacji w sposób zasadniczy, chociaż oczywiście zapotrzebowanie wzrosło. Dopiero przewrót przemysłowy, powstanie przemysłu fabrycznego spowodowało, że zagadnienie surowców stało się pierwszoplanowym w gospodarce i polityce świata. Wzrost produkcji przemysłowej w świecie w XIX w. spowodował olbrzymie zwiększenie potrzeb w dziedzinie surowcowej. Przede wszystkim dotyczyło to surowców włókienniczych, bowiem ta gałąź przemysłu rozwinęła się najwcześniej...

czytaj

sektor uslug

Sektor usług odznacza się pewnymi szczególnymi właściwościami, w znacznym stopniu o charakterze ponadustrojowym. Do takich ogólnie spotykanych właściwości można zaliczyć zwłaszcza: a) stosunkowo niski koszt miejsca pracy: b) niższy udział i wolniejsze upowszechnianie się postępu technicznego w porównaniu z pozostałymi sektorami, a szczególnie z sektorem II: c) wolniejsze tempo wzrostu wydajności pracy niż w innych sektorach: d) znaczne rozdrobnienie, niższy poziom koncentracji niż w sektorach pozostałych, a zwłaszcza w przemyśle: e) odmienny charakter powiązań kooperacyjnych wynikający z pewnej autonomiczności świadczeń i słabszej niż w innych dziedzinach zależności od kooperacji: f) w krótkim okresie mała elastyczność podaży...

czytaj

renta przedmiotem sprzecznosci

Problemy kształtowania się renty gruntowej w gospodarce indywidualnej są przedmiotem ożywionej dyskusji w literaturze ekonomicznej. Zwłaszcza chodzi o odpowiedź na pytanie, w jaki sposób można określić wpływ ziemi na wielkość realizowanego w gospodarstwie chłopskim dochodu, co umożliwiłoby z kolei wyodrębnienie renty gruntowej z ogólnego dochodu rolniczego. Rozpatrując ten problem, obecnie ograniczymy się do renty różniczkowej, traktowanej jako dochód uzyskiwany z użytkowania ziemi bardziej urodzajnej od marginalnej, przy założeniu, że z działki marginalnej nie uzyskuje się żadnej renty (działką marginalną nazywamy działkę najmniej urodzajnej ziemi wziętej pod uprawę)...

czytaj

produkcja kapitalistyczna

Cel produkcji kapitalistycznej jest osiągany w warunkach konkurencji, która w każdej swej historycznej postaci zmusza kapitalistów — niezależnie od ich subiektywnych motywacji — do stałego zwiększania kapitału, jeśli chcą utrzymać swoje pozycje na rynku. Drogi do tego prowadzą przez obniżanie kosztów produkcji za pomocą podnoszenia wydajności pracy dzięki ulepszaniu narzędzi pracy, doskonaleniu procesów wytwórczych czy rozszerzaniu skali produkcji. W każdym przypadku niezbędny jest wzrost nakładów kapitału, co sprawia, że w krótkich okresach przeważająca część przyrostu zysków jest przeznaczana na akumulację, a konsumpcja kapitalistów jest względnie stała...

czytaj

Wydatki zbrojeniowe

Syntetycznym miernikiem stopnia zmilitaryzowania gospodarki jest udział wydatków zbrojeniowych w dochodzie narodowym kraju. Stopień zmilitaryzowania gospodarki, określony udziałem zbrojeniowych wydatków w dochodzie narodowym, będzie oczywiście zależny od przyjętej metody liczenia dochodu narodowego oraz od sposobu zestawienia wielkości wydatków zbrojeniowych. Pierwsza sprawa ma szczególnie ważne znaczenie przy przeprowadzaniu wszelkich porównań międzynarodowych, a przede wszystkim przy porównaniach stopnia obciążenia gospodarki wydatkami zbrojeniowymi krajów kapitalistycznych i socjalistycznych. Wskaźnik udziału wydatków zbrojeniowych w dochodzie narodowym jest najbardziej syntetycznym miernikiem obciążenia gospodarki narodowej zbrojeniami...

czytaj

Rozwoj sil gospodarczych

W Stanach Zjednoczonych Ameryki dużą popularność zdobyła idea wszechstronnego rozwoju sił gospodarczych na zasadach podziału pracy w obrębie kraju. Jednym z jej propagatorów był Henry Charles Carey (1793—1879), przeciwnik liberalizmu gospodarczego, przedstawiciel interesów młodej amerykańskiej burżuazji przemysłowej. Zwolennikiem podobnych idei w Europie był m.in. ekonomista niemiecki Fryderyk List (1789—1846), twórca tzw. niemieckiej szkoły narodowej. Nowe koncepcje wyrażały reakcję krajów słabiej rozwiniętych na angielską interpretację liberalizmu gospodarczego i wolnego handlu. Złagodzenie nacisku angielskiej ekspansji w stosunku do państw europejskich i Ameryki w połowie XIX w...

czytaj

podatki majatkowe

W grupie podatków majątkowych najważniejszą rolę odgrywają podatki od płatnego i nieodpłatnego nabycia praw majątkowych, podatek od nieruchomości itd. Podatki można też podzielić na bezpośrednie i pośrednie. Pierwsze, np. podatek dochodowy czy majątkowy, obciążają podatnika bezpośrednio, drugie zaś, np. podatek obrotowy, pośrednio, w cenie nabywanego produktu. Stawki podatku bezpośredniego mogą być proporcjonalnie do podstawy opodatkowania, progresywne lub degresywne. Przy podatkach progresywnych stopa (stawka) opodatkowania wzrasta w miarę wzrostu podstawy opodatkowania: im wyższy jest np. dochód, tym stosunkowo wyższa jest obciążająca go stawka podatku. Natomiast stopa (stawka) degresywna maleje w miarę wzrostu podstawy opodatkowania, np...

czytaj

spoldzielnia produkcyjna

Stworzenie spółdzielni produkcyjnej to stadium koncentracji produkcji rolnej inne niż poszerzenie skali procesów wytwórczych w gospodarce indywidualnej. Jest to stadium, w którym zwiększają się nie tylko pewne elementy ogólnego potencjału wytwórczego, jakim dysponują pojedyncze gospodarstwa, lecz również wszystkie te elementy, a więc zarówno obszar użytkowanej ziemi oraz zasoby środków produkcji jak i liczba zatrudnionych pracowników. Spółdzielczość produkcyjna jako forma transformacji gospodarki drobnotowarowej w wielkotowarową, o znacznie większej skali procesów wytwórczych, nie oznacza jednak przekształcenia jej w gospodarkę typu przemysłowego, opartą na kompleksowej mechanizacji procesów produkcyjnych...

czytaj