Monthly Archives Październik 2015

Wegiel

Znacznie bardziej równomiernie były rozmieszczone zasoby węgla. W Europie największe złoża znajdowały się w Anglii, w której też najwcześniej rozwinęło się przemysłowe wydobycie tego surowca, oraz w Niemczech i Rosji. Mniejsze zapasy występowały we Francji i Austro-Węgrzech. Węgiel znajdował się także w Stanach Zjednoczonych i Japonii. Mimo rozpowszechnienia węgiel stał się również ważnym artykułem handlu międzynarodowego, gdyż był to w XIX w. podstawowy i niemal jedyny surowiec energetyczny, bez którego nie mógł funkcjonować przemysł i transport. Prawie we wszystkich państwach zalegały pokłady rud żelaza. Postęp techniczny w hutnictwie spowodował jednak zaniechanie eksploatacji najbardziej rozpowszechnionych ubogich rud, których zastosowanie okazało się nieopłacalne...

czytaj

Wspolczesna militaria

Współczesna produkcja szeregu systemów uzbrojenia wymaga znacznie mniej siły roboczej i o jakościowo innych kwalifikacjach niż produkcja militarna okresu H wojny światowej i pierwszych lat powojennych. Wszystko to osłabia oddziaływanie gałęzi zbrojeniowych na całość gospodarki narodowej, osłabia koniunkturalne efekty militaryzacji. Procesy militaryzacji gospodarki negatywnie oddziałują na długookresowe tendencje wzrostu gospodarczego. Oznaczają one wypadanie z procesów reprodukcji ogromnych środków materialnych, które można by było wydatkować na rozwój społecznie pożytecznych gałęzi produkcji, odnawianie kapitału trwałego, infrastruktury gospodarczej i socjalnej oraz inne ogólne cele ekonomiczno-społeczne. Szacuje się np...

czytaj

Pierwsza faza kapitalistyczna

Pierwsza faza kapitalistycznej industrializacji dokonała się na dzisiejszym obszarze Polski w latach 1850—1914. Odznaczała się ona, zwłaszcza od lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, gwałtownym tempem rozwoju przemysłu. Ze względu jednakże na przynależność w tym czasie ziem polskich do trzech państw zaborczych, charakter, rozmiary i tempo industrializacji obszarów poszczególnych zaborów wykazywały dość znaczne różnice. Niezależnie bowiem od różnicy w środowisku geograficznym tych ziem, w każdym z państw zaborczych istniały odmienne warunki dla rozwoju przemysłu, wynikające ze stopnia rozwoju ekonomicznego tych państw, różnej polityki gospodarczej w zakresie finansów, ceł, taryf kolejowych itp...

czytaj

Produkcja globalna

Na produkcję globalną gospodarstwa rolnego składa się suma całkowitej produkcji uzyskiwanej w poszczególnych działach, a mianowicie w produkcji roślinnej, zwierzęcej, przemysłowej i w usługach w przyjętym okresie, zwykle w ciągu roku. Ponieważ część produkcji roślinnej zebranej w określonym roku częściowo powstała już w roku ubiegłym, natomiast część przyrostu roślin wejdzie do produkcji następnego roku, należałoby wartość zebranej produkcji poprawić o różnicę w wartości produkcji nie zakończonej na początek i na koniec roku. W praktyce jednak nie robi się tych poprawek...

czytaj

Neoprotekcjonizm

Stopniowe wyparcie zasad wolnego handlu w polityce gospodarczej państw kapitalistycznych przez tzw. neoprotekcjonizm dokonało się w ostatnim ćwierćwieczu XIX w. Za granicę między supremacją idei wolnego handlu a nowym typem protekcjonizmu uważa się światowy kryzys gospodarczy w 1873 r. Jedną z podstawowych przyczyn zmian w polityce gospodarczej w kierunku protekcjonizmu było narastanie tendencji monopolitycznych w rozwiniętych krajach kapitalistycznych i związane z tym zaostrzenie się w drugiej połowie XIX w. walki konkurencyjnej na rynku światowym oraz nasilenie dążeń do zdobycia nowych rynków zbytu i surowców. Walka o rynki zbytu wynikała z szybkiego i nierównomiernego rozwoju ekonomicznego poszczególnych krajów kapitalistycznych...

czytaj

jednostki budzetowe

W krajach socjalistycznych najbardziej rozpowszechnioną formą organizacyjną instytucji budżetowych są jednostki budżetowe, które otrzymują z budżetu środki na ściśle określone cele i przekazują do niego wszystkie uzyskane dochody. Posiadany przez nie majątek nie jest wyodrębniony z całości majątku państwowego. Wydatki i dochody jednostek budżetowych ujmuje budżet w pełnej wysokości, t j. finansuje jfe według zasady brutto. Instytucje budżetowe świadczące odpłatne usługi mogą być powiązane z budżetem w inny sposób, nie przez całość osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków, lecz tylko przez ich dodatnie lub ujemne saldo, czyli według zasady netto. Instytucje te, zwane zakładami budżetowymi, otrzymują, podobnie jak jednostki budżetowe, plany wydatków z podziałem na ściśle określone cele...

czytaj

renta gruntowa

W gospodarstwach rolnych koszty wytwarzania są zróżnicowane w zależności od posiadanych zasobów wytwórczych i sposobów ich wykorzystania. Jeśli cena, po której rolnicy sprzedają swoje produkty, jest jednakowa dla wszystkich producentów, to zróżnicowanie kosztów wytwarzania wywołuje zróżnicowanie również realizowanych dochodów. Ceny produktów rolnych na ogół nie pokrywają kosztów produkcji gospodarstw charakteryzujących się najmniej efektywnym wykorzystaniem zasobów wytwórczych i tym samym produkujących najdrożej...

czytaj

redystrybucja dochodow

Narzędziem redystrybucji dochodów między grupami społecznymi jest progresywny podatek dochodowy powszechnie stosowany w odniesieniu do dochodów indywidualnych. Wraz z ich wzrostem rośnie procentowa stawka podatkowa. Redystrybucyjny efekt takiego opodatkowania polega na tym, że dochody „rozporządzalne”, pozostające po opodatkowaniu do dyspozycji podatników, są — w porównaniu z dochodami przed opodatkowaniem — stosunkowo mniej zróżnicowane. Redystrybucja budżetowa dochodów w obrębie grup społecznych występuje — podobnie jak w socjalizmie — przede wszystkim w formie ubezpieczeń społecznych, którymi są objęci (w różnym zakresie w różnych krajach) pracownicy najemni, tzn. uzyskujący dochody z tytułu stosunku pracy...

czytaj

klasyfikacje podatkow

Klasyfikacje wydatków budżetowych są mniej jednolite. Ze względu na ich charakter w krajach kapitalistycznych dzieli się je na bieżące (z rozbiciem na osobowe i rzeczowe), inwestycyjne oraz przelewy, obejmujące świadczenia z ubezpieczeń społecznych, procenty od długu publicznego, subwencje itd. Różnica między tymi trzema kategoriami wydatków budżetowych polega przede wszystkim na tym, że wydatki na cele rzeczowe (bieżące i inwestycyjne) reprezentują bezpośredni udział państwa w ogólnym popycie na produkty gospodarki. Natomiast wydatki osobowe i przelewy odzwierciedlają się w tym popycie w sposób pośredni, w postaci popytu konsumpcyjnego osób pobierających uposażenia lub świadczenia z kasy państwowej, lecz nie uczestniczących w tworzeniu dochodu narodowego...

czytaj

USA po wojnie domowej

W polityce gospodarczej Stanów Zjednoczonych po wojnie domowej nastąpiło wzmożenie oddziaływania państwa na wewnętrzne i zewnętrzne stosunki ekonomiczne. Zaczęto zwracać uwagę na rolnictwo. Już w 1862 r. Kongres powołał departament do spraw rolnictwa (Department of Agriculture), który w 1889 r. otrzymał status ministerstwa. Celem jego działalności była propaganda nowoczesnych metod uprawy i hodowli, prowadzenie rolniczych stacji doświadczalnych oraz nadzór nad jakością towarów z punktu widzenia zdrowia ludności. Państwo starało się też oddziaływać na przemysł, a zwłaszcza na postępującą szybko w Stanach Zjednoczonych koncentrację produkcji. Próbowano hamować degradację drobnych kapitalistów, niszczonych przez konkurencję wielkich monopolistycznych przedsiębiorstw...

czytaj

srodki oddzialywania panstwa

W związku z rozszerzeniem funkcji państwa dzięki temu nowemu podejściu do gospodarki, zrywającemu z dotychczasową zasadą pozostawienia jej swojemu własnemu biegowi, w krajach kapitalistycznych po II wojnie światowej poważnie rozbudowano aparat administracyjny państwa, czego konsekwencją był duży udział sektora państwowego w ogólnym zatrudnieniu. Przyczynił się do tego również ogólny wzrost liczebności sił zbrojnych związany z atmosferą „zimnej wojny” w stosunkach mocarstw im-perialistycznych z obozem socjalistycznym, utrzymującą się przez przeważającą część okresu powojennego...

czytaj

system nakozowo rozdzielczy

Zmieniają się też dochodowe narzędzia budżetu. W tradycyjnym systemie, nakazowo-rozdzielezym przedsiębiorstwa państwowe są obciążane dwoma głównymi podatkami: obrotowym i wpłatami z zysku. Przy tym podatek obrotowy występuje z reguły w formie różnicowej (jest. różnicą między ustalonymi cenami: niższą, którą otrzymuje dostawca, a wyższą, którą płaci nabywca), w formie wpłat z zysku przejmuje się główną jego część, pozostawiając jednostkom gospodarczym tylko środki na niewielkie fundusze tworzone według z góry określonych zasad...

czytaj