Przyrost naturalny

Powojenny rozwój przyrostu naturalnego wykazuje długofalową tendencję spadkowa. Przejściowe wyże zaznaczyły się w latach pięćdziesiątych i od 1972 r. Pierwszy spowodowany był tzw. powojenną kompensacją urodzeń, obecny zaś jest konsekwencją poprzedniego i wynika ze znacznego wzrostu liczby małżeństw i urodzeń, gdyż rodziny zakładają obecnie liczebnie liczne roczniki osób urodzonych w latach powojennych. Tak wiec w okresie szczytowym, w latach pięćdziesiątych, krajowi przybywało rocznie pół miliona obywateli, natomiast w pięcioleciu 1967— 1971 liczba ta nie przekraczała 280 tyś. Obecnie zwiększyła się ona do ponad 350 tyś., lecz w latach następnych zacznie ponownie maleć...

czytaj

uslugi produkcyjne

Według rozpowszechnionej interpretacji produkcyjności pracy, traktuje się usługi materialne jako produkcyjne, natomiast usługi niematerialne w całości jako nieprodukcyjne. Jest to podział w pewnym sensie umowny, jak każdy zresztą podział klasyfikacyjny, a także niejednorodny, co powoduje powstawanie pewnych różnic w systemach ewidencji stosowanych w krajach socjalistycznych. Rozróżnienie pracy produkcyjnej i nieprodukcyjnej ma też odcień wartościujący. Stało się to jedną z przeszkód w objęciu badaniami ekonomicznymi nawet tych usług, które spełniają funkcje gospodarcze...

czytaj

przewaga gospodarki publicznej

System socjalistyczny charakteryzuje się zdecydowaną przewagą gospodarki publicznej, co jest konsekwencją społecznej własności środków produkcji. Większość usług społecznych jest świadczona bezpłatnie lub tylko częściowo odpłatnie. Na pierwszy rzut oka osłabia to argumentację na rzecz pełnej wyceny nakładów pracy ze względu na potrzeby rachunku ekonomicznego. W rzeczywistości bezpłatność usług społecznych nie oznacza, że nic one nie kosztują. Z ogólnogospodarczego punktu widzenia nie są to świadczenia „bezpłatne”, Angażują one znaczne nakłady pracy uprzedmiotowionej (budynki, urządzenia, aparatura itd.) i wysoko wykwalifikowanej pracy żywej. Wiele wskazuje na to, że ta praca wytwarza nie tylko wartość, której odpowiednikiem jest jej wynagrodzenie, ale także nadwyżkę dla społeczeństwa...

czytaj

zwolnienia od podatku

Ulgi lub zwolnienia od podatku dochodowego pobudzają rozwój danej dziedziny, np. produkcję eksportową czy produkcję z wykorzystaniem surowców wtórnych. Podatek od funduszu płac pozwala urealnić koszty siły roboczej: rekompensuje on bowiem wydatki budżetowe na oświatę, ochronę zdrowia i inne sfery służące reprodukcji siły roboczej, które nie są finansowane z wynagrodzeń za pracę. W ten sposób powstają bardziej prawidłowe warunki substytucji między pracą żywą i uprzedmiotowioną. Ponadto podatek od funduszu płac ma wpływać na oszczędniejsze gospodarowanie siłą roboczą. Redystrybucyjną funkcja budżetu polega na modyfikowaniu dochodów podmiotów gospodarczych za pomocą narzędzi budżetowych — zarówno dochodowych jak i wydatkowych...

czytaj

rozwoj gospodarki rodzinnej

Rozwój gospodarki rodzinnej w rolnictwie polskim dowodzi, że zwiększanie zasobów wytwórczych w gospodarstwach może napotykać pewne bariery. Po pierwsze, pojawiają się bariery utrudniające koncentrację ziemi, czasami bowiem rolnicy, którzy chcieliby kupić ziemię w celu zwiększenia swego gospodarstwa, stają wobec braku jej podaży. Natomiast tam, gdzie podaż taka występuje, często brakuje chętnych do nabycia ziemi. Ogólnie biorąc, na rynek trafia stosunkowo mało ziemi, gdyż często nawet ci, którzy rezygnują z pracy w rolnictwie, pozostają jednak jej właścicielami. Kiedy więc urbanizacja kraju nie nadąża za jego industrializacją i rolnicy podejmujący pracę poza własnym gospodarstwem nie rezygnują z jego prowadzenia, trudności te mogą się jeszcze bardziej pogłębiać...

czytaj

Walka o surowce

Od początków XIX w. walka o surowce stanowiła jeden z podstawowych czynników, pobudzających wielkie potęgi świata do ekspansji terytorialnej. Zmierzały one do zapewnienia sobie władania nad obszarami, z których sprowadzano wszystkie najważniejsze surowce. Jak już wspominaliśmy, znaczenie światowego surowca uzyskała najwcześniej bawełna. Uprawiano ją przede wszystkim w południowej Azji, na obszarach podbitych przez Anglie. W końcu XVIII w. bawełnę zaczęto uprawiać także na południu Stanów Zjednoczonych, następnie w Egipcie, również zależnym od Anglii. Charakterystyczną rzeczą było to, że źródła surowca znajdowały się w dużej odległości od ośrodków przetwórstwa: także w Stanach Zjednoczonych przemysł włókienniczy rozbudował się na północy...

czytaj

Plec i wiek ludnosci

Jak niemal we wszystkich innych krajach, liczba kobiet przewyższa u nas liczbę mężczyzn. Wiadomo bowiem, że wprawdzie z przyczyn biologicznych rodzi się więcej chłopców niż dziewcząt, lecz później, w wieku dojrzałym i emerytalnym, występuje przewaga kobiet. Różnice liczbowe pomiędzy obu grupami ludności nie są obecnie duże. Po stratach wojennych, które dotknęły przede wszystkim płeć męską, normalizacja warunków spowodowała odmłodzenie struktur wieku i znaczne zmniejszenie dysproporcji liczbowych między obu płciami. Tak więc w 1945 r. na 100 mężczyzn przypadało 118 kobiet, obecnie zaś 105. Wskaźnik ten jest niższy na wsi (102) niż w miastach (108) na skutek dużej emigracji młodych kobiet ze wsi do miast. Stosunkowo mało kobiet jest w województwach północnych i zachodnich oraz w katowickim...

czytaj

Urbanizacja

Następstwem wędrówek ludności i różnic międzyregionalnych w poziomie przyrostu naturalnego są zmiany w rozmieszczeniu ludności w niezwykle ważnym układzie wieś-miasto. Już poprzednio wspomniano, że odsetek ludności mieszkającej w miastach zwiększył się w okresie powojennym z 32 do 55%. Odsetek ten uważany jest za miernik stopnia urbanizacji kraju. Wyraża on zarazem stopień koncentracji ludności na powierzchniowo stosunkowo małych, lecz gęsto zaludnionych obszarach zwanych miastami. W roku 1975 łączna powierzchnia miast polskich wynosiła prawie 19 tyś. km2, co stanowiło około 6% terytorium państwa. Gęstość zaludnienia w miejskich jednostkach osadniczych sięgała średnio prawie 1000 osób/km2, podczas gdy na terenach wiejskich przekraczała zaledwie 50 osób/km2...

czytaj

Produkcja koncowa netto

Produkcja końcowa netto nazywana jest również produkcją finalną, gotową lub rolniczą netto. Jest to pochodna produkcji końcowej brutto. Uzyskuje się ją po odjęciu od produkcji końcowej brutto wszystkich artykułów pochodzenia rolniczego, które z zakupu, darowizny itp. trafiły do gospodarstwa. Kategoria ta jest porównywalna w gospodarstwach korzystających w różnym stopniu z obcych, a więc pochodzących spoza gospodarstwa pasz, nasion, sadzeniaków, surowców dla przemysłu rolnego, jaj wylęgowych, drobnego inwentarza itp. Nadaje się zatem do różnych porównań, do porównawczej oceny produktywności gospodarstw itp. Można ją łatwo obliczyć dla gospodarstw państwowych, w których prowadzi się uproszczoną księgowość bilansową...

czytaj

podatki

Najważniejszym źródłem dochodów budżetu są podatki. Są to przymusowe świadczenia pieniężne, o charakterze ogólnym, bezzwrotnym i nieodpłatnym, pobierane na podstawie przepisów prawnych przez odpowiednie organy państwowe lub przez związki publicznoprawne, np. samorządy terytorialne. W zależności od przedmiotu opodatkowania dzielimy podatki na dochodowe, wydatkowe, majątkowe i inne. Przedmiotem podatku dochodowego może być dochód brutto danej jednostki gospodarczej, tzn. całość jej przychodów łącznie z kosztami działalności gospodarczej, lub dochód netto, tzn. przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania...

czytaj

jednostki podstawowe

Usługi społeczne wytwarzają i świadczą wyodrębnione technicznie, ekonomicznie i organizacyjnie jednostki podstawowe. Należą do nich również gospodarstwa domowe, w których nie tylko korzysta się z tych usług, ale także się je tworzy (np. samokształcenie, twórczość kulturalna). Tu jednak przez jednostki podstawowe sfery usług będziemy rozumieli jednostki wyodrębnione zarówno w stosunku do administracji gospodarczej jak i w stosunku do gospodarstw domowych. Jednostki podstawowe różnią się między sobą m. in. pod względem rodzaju własności, przestrzennego i społecznego zasięgu usług, a także ekonomicznego celu działalności (jednostki komercyjne, nastawione na zysk, i jednostki niekomercyjne)...

czytaj

publiczny charakter gospodarowania

Sfera usług społecznych, choć wewnętrznie bardzo zróżnicowana, jako całość ma wiele cech jej tylko właściwych, dzięki czemu można ją wyodrębniać w analizach systemu funkcjonowania gospodarki. O swoistości mechanizmów funkcjonowania tej sfery przesądza wiele czynników. Swoistość sfery usług społecznych wynika z roli człowieka jako przedmiotu działań. Nawet gdy ostateczne efekty pracy tej sfery docierają do konsumenta w postaci dóbr (książka, leki, płyta), ich funkcją, podobnie jak funkcją usług, jest kształtowanie psychofizycznych cech człowieka. Przy tym aby oddziaływania tej sfery były skuteczne, potrzebna jest aktywna postawa usługobiorców...

czytaj