przezwyciezenie fluktacji

Takie zakłócenia i fluktuacje powtarzały się w historii krajów socjalistycznych. W Polsce kilkakrotnie doprowadziły one nawet do głębokich negatywnych konsekwencji w postaci zakłóceń społecznych. Jest niewątpliwe, że przy działaniu opisanych wyżej mechanizmów istnieje tendencja do powtarzania się tych samych zjawisk co pewien czas. Tendencja ta jednak nie wydaje się nieuniknioną cechą gospodarki socjalistycznej. Powstaje pytanie, czy i w jaki sposób można przezwyciężyć tendencję do powtarzania się fluktuacji. Analizując jej przyczyny, trzeba dojść do wniosku, że część tych przyczyn można wyeliminować przez przekształcenie systemu funkcjonowania gospodarki socjalistycznej...

czytaj

Ropa naftowa

Polska, a ściślej Karpaty, są jednym z obszarów (obok Rumunii, Półwyspu Apszerońskiego i Pensylwanii), gdzie w drugiej połowie XIX w. narodził się współczesny przemysł naftowy. W roku 1852 Ignacy Łukasiewicz, aptekarz z Krosna opanował proces destylacji ropy, a uzyskaną z niej naftę użył do oświetlenia za pomocą skonstruowanej przez siebie lampy naftowej. Właściwym jednak bodźcem do szybkiego wydobycia ropy stał się dopiero wynalazek i rozpowszechnienie silnika spalinowego w końcu XIX w. Górnictwo ropy naftowej w Karpatach polskich zostało od początku opanowane przez obce kapitały. Eksploatacja tych złóż była gwałtowna i rabunkowa. Najwyższy poziom wydobycia osiągnięto w tym obszarze na początku XX w...

czytaj

Produkcja koksu

Wielkość i rozmieszczenie wydobycia węgla koksującego decydują o produkcji oraz rozmieszczeniu koksowni. Produkcja koksu odbywa się obecnie w 19 koksowniach, z których 16 zlokalizowanych jest w obu zagłębiach węglowych, a tylko 3 — Kraków, Częstochowa, Zdzieszowice — na peryferiach Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Większość koksowni istnieje bezpośrednio przy kopalniach węgła koksującego (są to wszystkie koksownie w Wałbrzychu, koksownie RÓW i większość koksowni na terenie GOP), pozostałe zaś znajdują się przy hutach żelaza, a więc przy Hucie im. Lenina w Krakowie, przy Hucie im. Bieruta w Częstochowie i kilka innych przy hutach zachodniej części GOP...

czytaj

rozwoj cykliczny po wojnie

Również po II wojnie światowej, mimo zwiększenia wpływu państwa na gospodarkę, mającego na celu utrzymanie wysokiego poziomu zatrudnienia, aby uchronić ją przed skutkami masowego bezrobocia, rozwój gospodarki kapitalistycznej przebiegał w sposób cykliczny. Dzięki interwencji państwa wykazuje on jednak pewne szczególne cechy różniące go od poprzednich stadiów rozwoju kapitalizmu. Te nowe cechy to głównie zmniejszenie się amplitudy wahań ogólnego poziomu działalności gospodarczej i spłaszczenie cyklu przy obniżonym średnim poziomie bezrobocia...

czytaj

narzedzia finansowe

Narzędzia finansowe są wykorzystywane nie tylko do sterowania techniczno-organizacyjnymi warunkami wytwarzania usług, ale również do kształtowania działalności merytorycznej w tej sferze. Przykładem mogą być dotacje z funduszy publicznych na wspieranie awangardowych teatrów, instytucji kulturalnych o dużych tradycjach narodowych, produkcji niektórych filmów, pozycji wydawniczych, dotacji dla wyższych uczelni na pokrycie kosztów badań preferowanych przez państwo. W tych krajach, w których głównym źródłem finansowania ochrony zdrowia są wyodrębnione fundusze powszechnych ubezpieczeń społecznych, organizowaniem i regulowaniem działalności ochrony zdrowia zajmują się głównie towarzystwa ubezpieczeniowe...

czytaj

elastycznosc cen

Niedostateczna elastyczność cen krajowych w stosunku do cen międzynarodowych zmusza do rozbudowy systemu rozliczeń wyrównawczych. Rozliczenia ujemne spełniają funkcję dotacji budżetowych w stosunku do towarów importowanych wtedy, kiedy ich ceny transakcyjne (ceny międzynarodowe pomnożone przez kurs walutowy) są wyższe od cen krajowych, natomiast w stosunku do towarów eksportowanych wtedy, kiedy ich ceny transakcyjne są niższe od krajowych. W przypadkach występowania odwrotnych relacji między transakcyjnymi a krajowymi cenami towarów importowanych oraz eksportowanych stosuje się dodatnie rozliczenia wyrównawcze, które mają podobny charakter jak podatek obrotowy...

czytaj

Polityka gospodarcza w Azji

W krajach azjatyckich, do których kierowała się ekspansja europejska, różnorodne ograniczenia handlu spełniały w praktyce funkcje ochrony własnej gospodarki przed przybyszami. Stopniowo pod naciskiem Europejczyków przełamywano zakazy handlu i ograniczenia, obowiązujące obcych kupców. Następowało to często w rezultacie bezpośredniej interwencji zbrojnej (Chiny, Japonia), niekiedy w wyniku nacisku dyplomatycznego i finansowego (Turcja). W połowie XIX w. z nielicznymi wyjątkami ustanowiono formalną lub faktyczną swobodę handlu dla przedsiębiorców, za którymi stały mocarstwa kolonialne. Liberalizm służył w tym przypadku bez osłonek programowi podbojów gospodarczych. Anglia była jedynym krajem, w którym zasady wolnego handlu znalazły stosunkowo pełne zastosowanie...

czytaj

Zmiany gospodarcze w Niemczech

Zmiany w polityce gospodarczej Niemiec po 1870 r. wiązały się ściśle z szybkim wzrostem ich potencjału przemysłowego i żądaniem nowego podziału świata. Do rozbudowy armii niezbędny był rozwój przemysłu zbrojeniowego i innych gałęzi wytwarzających na potrzeby wojska, na co rząd niemiecki skierował poważne środki finansowe. Procesowi monopolizacji przemysłu towarzyszyło szybsze niż w innych krajach zrastanie się kapitału finansowego z aparatem państwowym. W dalszym ciągu poważną rolę w gospodarce i czołową rolę w polityce odgrywały jednak warstwy ziemiańskie, zwłaszcza wielcy junkrzy pruscy, co m.in. zdecydowało o protekcjonizmie agrarnym. Po wybuchu światowego kryzysu agrarnego w 1873 r...

czytaj

Wskaznik oplacalnosci

Jeśli np. wskaźnik opłacalności produkcji buraków cukrowych wyniósł 115%, oznacza to, że wartość produkcji buraków przewyższyła o 15% koszty ich produkcji. Jeśli wskaźnik opłacalności mleka wyniósł 95%. oznacza to, że koszty produkcji mleka przewyższyły wartość jego pro- dukcj i o 5%, wobec czego mleko jest nieopłacalne. Oparcie rachunku opłacalności na kosztach całkowitych, a więc obliczanych z uwzględnieniem szacunkowej wartości obrotu wewnętrznego oraz z rozliczaniem kosztów pośrednich, prowadzi zwykle do błędnych wniosków. Wyjątek stanowią tu produkty nie powiązane organicznie z całym gospodarstwem za pośrednictwem artykułów obrotu wewnętrznego...

czytaj

Rozwoj wolnego handlu

W okresie rozwoju wolnego handlu, zwłaszcza do 1870 r., nastąpiło w krajach bardziej rozwiniętych gospodarczo ograniczenie gospodarczej działalności państwa i jego wpływu na przebieg procesów gospodarczych. Ograniczono przede wszystkim zakładanie przez rząd i prowadzenie przezeń przedsiębiorstw przemysłowych. Jednak w krajach słabiej rozwiniętych, zacofanych zwłaszcza pod względem przemysłowym, jak np. w Prusach i Rosji, władze nadal starały się zakładać i prowadzić przedsiębiorstwa szczególnie potrzebne dla rozwoju ekonomicznego kraju,. a nieopłacalne, dla kapitału prywatnego. W krajach rozwiniętych, jak Anglia i Francja, politykę państwową ograniczono w zasadzie do oddziaływania na rozwój gospodarczy przez system podatkowy i celny oraz obieg pieniężny i system bankowy...

czytaj

funkcja regulacyjna

W socjalizmie funkcja oddziaływania ekonomicznego (lub regulacyjna) budżetu zależy od systemu funkcjonowania gospodarki. W systemie nakazowo-rozdziełczym wydatki i dochody budżetu są wtórnym wyrazem decyzji ujętych w formie rzeczowej w planach gospodarczych. Na przykład jeśli cena ma spełniać warunek równowagi rynkowej, to podatek obrotowy, będący różnicą między ceną detaliczną (z wyłączeniem marży handlowej) a ceną fabryczną (tj. kosztem własnym zwiększonym o zysk producenta), jest zdeterminowany przez relację popytu na dany towar i jego podaży. Inwestycyjne dotacje budżetowe są pieniężnym zabezpieczeniem budowy konkretnych obiektów itp...

czytaj

wladze terenowe

Mając zbyt małe dochody w porównaniu z ponoszonymi. wydatkami, władze terenowe nie mogą być samowystarczalne i gospodarka ich wymaga wspomagania w formie dotacji z budżetu centralnego lub udziału w niektórych jego dochodach. Ze zbiorczego charakteru budżetu wynikają określone dyrektywy dla budżetów terenowych niższego szczebla. Dlatego władze terenowe mogą uchwalać swoje budżety dopiero po zatwierdzeniu budżetu jednostki administracyjnej wyższego szczebla (poczynając od budżetu państwa). Od budżetów w gospodarce kapitalistycznej budżety krajów socjalistycznych najbardziej odróżnia stosowanie zasady ich zgodności z planami rozwoju społeczno-gospodarczego. Wiąże się to min. z tym, że część zadań ujętych w tych pianach w formie rzeczowej realizuje się za pomocą środków budżetowych...

czytaj